Kinh Tiểu Bộ (Khuddaka Nikàya) là một trong năm bộ Nikàya thuộc Kinh tạng Pali, là bộ kinh đồ sộ nhất với 15 tập, vượt xa Kinh Trường Bộ (3 tập), Kinh Trung Bộ (3 tập), Kinh Tương Ưng Bộ (5 tập) và Tăng Chi Bộ (3 tập).
Vì sao gọi là “Tiểu Bộ”?
Theo các vị luận sư, chữ “Tiểu” trong Kinh Tiểu Bộ không có nghĩa là ít, mà chỉ tính chất hỗn hợp đa dạng về đề tài và thể văn: từ những bài kệ ngắn gọn Đức Phật thuyết giảng, chuyện tiền thân với hàng ngàn bài kệ, tiểu sử chư Phật và A la hán, sự tích Thiên cung – Ngạ quỷ, cho đến các luận thư mở đầu cho văn học A Tì Đàm sau này.
Nội dung 15 tập trong Kinh Tiểu Bộ
- Khuddaka Pàtha (Tiểu tụng) – 9 kinh, kệ ngắn về Tam quy, Thập giới, điềm lành, Phật bảo, lòng từ… dành cho người mới học đạo.
- Dhammapada (Pháp cú) – 423 bài kệ trong 26 phẩm, tập kinh phổ biến nhất ở các nước Phật giáo Nam truyền, cô đọng cốt tủy giáo lý.
- Udàna (Cảm hứng ngữ) – 80 chuyện trong 8 phẩm, ghi lại những lời Đức Phật phát biểu đầy cảm hứng, mang tính giáo dục và khích lệ.
- Itivuttaka (Phật thuyết như vậy) – 112 kinh trong 4 chương, văn xuôi xen thơ kệ, mở đầu bằng “Đây là điều được Đức Thế Tôn thuyết…”.
- Suttanipàta (Kinh tập) – 71 kinh trong 5 chương, thể kệ, phản ánh xã hội Ấn Độ cổ và triết lý đạo đức Phật giáo.
- Vimanavatthu (Chuyện Thiên cung) – 85 chuyện trong 7 chương, tả cảnh Thiên giới dành cho người sống chánh đạo, làm thiện.
- Petavatthu (Chuyện Ngạ quỷ) – 51 chuyện trong 4 chương, tả cảnh khổ đau do ác nghiệp; cùng với Vimanavatthu làm rõ luật Nhân – Quả.
- Theragàthà (Trưởng lão Tăng kệ) – 1.360 bài kệ của 264 vị Tỳ kheo.
- Therigàthà (Trưởng lão Ni kệ) – 524 bài kệ của 73 Tỳ kheo ni; cùng Theragàthà được xem là tuyệt tác văn học Ấn Độ, đậm chất thiền vị và tình người.
- Jàtaka (Bổn sanh) – 547 chuyện tiền thân Đức Phật trong 22 chương, có giá trị lịch sử và văn hóa Ấn Độ cổ đại lớn.
- Nidesa (Nghĩa tích) – luận thư phân tích, bình giải giáo lý trong Suttanipàta, gồm Đại nghĩa tích và Tiểu nghĩa tích.
- Patisambhidàmagga (Vô ngại giải đạo) – luận thư dạng hỏi đáp, tương truyền do Tôn giả Sariputta thuyết giảng, phân tích 32 vấn đề giáo lý.
- Apadana (Sự nghiệp anh hùng) – thơ kệ về cuộc đời Đức Phật, 41 vị Độc giác Phật và 559 vị Tỳ kheo, Tỳ kheo ni.
- Buddhavamsa (Phật sử) – thơ kệ kể sự tích 24 vị cổ Phật, từ Đức Phật Dipankara đến Đức Phật Kassapa.
- Cariyà Pitaka (Sở hạnh tạng) – 35 chuyện tiền thân, nêu bật hạnh nguyện và mười công hạnh Ba la mật của Bồ tát.
Giá trị của Kinh Tiểu Bộ
Có thể nói, Kinh Tiểu Bộ là một hợp tuyển đa diện, kết hợp giáo lý căn bản, thi ca, sử liệu và luận giải triết học – vừa là nền tảng tu học cho người sơ cơ, vừa là kho tư liệu quý cho giới nghiên cứu Phật học và văn hóa Ấn Độ cổ đại.
(Nguồn tham khảo: Giáo sư Trần Phương Lan, Nguyệt san Giác Ngộ, 01-1999)
