Hòa thượng Thạch Cửu đến tham học. Mã Tổ hỏi:
– Từ đâu tới?
Thạch Cửu nói:
– Ô Cửu⁴⁴.
Sư hỏi:
– Ô Cửu lâu nay có câu chi?
Đáp:
– Bao người chẳng hiểu ra sao cả!
Sư nói:
– Câu chẳng hiểu cứ tạm để đó. Còn câu lặng lẽ hiểu sao đây?
Thạch Cửu bèn bước tới ba bước. Sư nói:
– Ta có bầy hèo muốn gửi Ô Cửu, ông có chịu mang về không?
Thạch Cửu nói:
– Hòa thượng cứ chịu đòn trước đi, tôi chịu sau.
Bèn về Ô Cửu.
Viên Đức
⁴⁴ Ô Cửu: Pháp tự của Mã Tổ. Ngộ pháp xong thì về Ô Cửu dạy chúng.
Luận giải: Cuộc đối thoại này là một màn khảo nghiệm tinh tế về mức độ chứng ngộ. Khi Thạch Cửu nói về “câu chẳng hiểu” của Ô Cửu, Mã Tổ lập tức chuyển hướng sang “câu lặng lẽ”, tức là sự thấu hiểu vượt ngoài ngôn ngữ. Hành động “bước tới ba bước” của Thạch Cửu chính là câu trả lời không lời cho “câu lặng lẽ” đó. Mã Tổ tiếp tục thử thách bằng cách nói sẽ gửi “bầy hèo” (sự giáo huấn nghiêm khắc của Thiền tông) về Ô Cửu. Đây là một câu hỏi ẩn ý, xem Thạch Cửu có dám gánh vác trách nhiệm truyền bá pháp môn hay không. Câu trả lời của Thạch Cửu, “Hòa thượng cứ chịu đòn trước đi, tôi chịu sau,” cực kỳ thâm thúy. Nó vừa thể hiện sự khiêm tốn (thầy phải đi trước), vừa thể hiện một sự tự tin và bình đẳng tuyệt đối trong pháp. Ông không từ chối, cũng không vội vàng nhận lãnh, mà đặt mình ngang hàng với thầy trong việc chịu “đòn” của Thiền. Đây là một câu trả lời hoàn hảo, cho thấy ông đã đủ tư cách để trở về Ô Cửu tiếp nối công việc của thầy mình.
