Tiểu sư Đam Nguyên hành cước⁴⁷ trở về, đến trước mặt Mã Tổ, vẽ một vòng tròn, vái lạy rồi đứng lên. Sư nói:
– Bộ ông muốn làm Phật đấy sao?
Đáp:
– Tôi không biết nheo mắt.
Sư nói:
– Ta chẳng bằng ông vậy!
Tiểu sư nín thinh.
Viên Đức
⁴⁷ Hành cước: Các Thiền sư thường dành một thời gian đi khắp nơi đây đó, mục đích để được thong dong tự tại, dứt khoát mọi ràng buộc, tìm thầy, tìm bạn học hỏi cùng thể hiện chỗ thấy biết của mình.
Luận giải: Giai thoại này là một cuộc đối thoại bằng biểu tượng và hành động. “Vòng tròn” trong Thiền tông thường tượng trưng cho sự viên mãn, hoàn hảo, không khởi đầu không kết thúc của Phật tính, của chân như. Hành động vẽ vòng tròn của tiểu sư là một cách trình bày sự sở ngộ của mình sau thời gian hành cước. Câu hỏi của Mã Tổ, “Bộ ông muốn làm Phật đấy sao?”, là một phép thử, xem tiểu sư có chấp trước vào cái “đắc” đó, có tự xem mình đã thành Phật hay không. Câu trả lời của tiểu sư, “Tôi không biết nheo mắt,” là một câu trả lời tuyệt diệu. “Nheo mắt” ở đây ẩn dụ cho những mánh khóe, sự cố ý, sự tạo tác. Câu nói này có nghĩa là sự chứng ngộ của ông là tự nhiên, không phải do cố gắng tạo ra, ông chỉ là chính ông. Lời tán thán của Mã Tổ, “Ta chẳng bằng ông vậy!”, là một sự công nhận tột bậc đối với cảnh giới tự tại, không vướng mắc của người đệ tử. Sự im lặng cuối cùng của tiểu sư cho thấy ông không vui mừng, không bám chấp vào cả lời khen của thầy, giữ trọn vẹn sự bình lặng và viên mãn.
