Thiền sư Ma Cốc Bảo Triệt một hôm theo hầu Mã Tổ (dọc theo bờ sông), hỏi:
– Đại Niết Bàn là gì?
Sư nói:
– Mau!
Bảo Triệt hỏi:
– Mau gì?
Sư đáp:
– Xem nước!
Viên Đức
Luận giải: Giai thoại này là một ví dụ tuyệt vời về sự trực tiếp và phá vỡ tư duy của Thiền. Bảo Triệt hỏi về một khái niệm tối thượng, trừu tượng (“Đại Niết Bàn”). Thay vì đưa ra một định nghĩa triết học, Mã Tổ đáp lại bằng một mệnh lệnh ngắn gọn, khẩn cấp: “Mau!”. Câu trả lời này có hai tác dụng: một là làm gián đoạn dòng suy nghĩ phân tích của người hỏi, hai là hướng sự chú ý của ông ta về ngay thực tại. Khi Bảo Triệt vẫn còn bối rối và hỏi lại “Mau gì?”, Mã Tổ đã chỉ thẳng vào sự thật đang hiện diện: “Xem nước!”. “Nước” ở đây vừa là dòng sông thực tế đang chảy trước mắt, vừa là ẩn dụ cho dòng chảy của sự sống, của thực tại không ngừng biến đổi. “Đại Niết Bàn” không phải là một trạng thái ở đâu đó xa vời, mà chính là sự thấu suốt, sự hòa nhập hoàn toàn vào thực tại ngay tại đây và bây giờ, giống như việc toàn tâm toàn ý “xem nước” mà không còn sự phân biệt giữa người xem và cái được xem.
